Status-quo
Wanneer er in de 5de eeuw een nieuwe basiliek van groot formaat gebouwd wordt, ontstaat deze in de bestaande religieuze gebouwen. Het is een drieschepige zaal met een rechthoekige indeling zonder abside die in het oostelijk gedeelte een kleine halfronde muur heeft voor een priesterzetel en zoals in andere Istrische kerken uit de 5de eeuw werd zij gebouwd met invloeden van de architectuur van de oost-Adriatische kust, maar ook van het Midden-Oosten. Deze invloeden van plaatselijke bouwers passen in het erfgoed uit de vroeg-Christelijke periode en de Romeinse seculiere architectuur. De muren zijn gemaakt van stukken steen die dik pleisterwerk vragen en versterkt zijn met ijzeren beugels. Dit zou het basis inventaris zijn dat Eufrasius aantrof bij zijn komst in zijn nieuwe bisdom midden 6de eeuw.
Onder het centrale gedeelte in de abside van zijn basiliek, waar het dominerende figuur van de Maagd met Jezus, omringd wordt door de bisschop Eufrasius, de aartsdiaken Claudius, de heilige martelaar, sv. Mauro en anderen, staat een Latijnse inscriptie waarin de bisschop uitlegt om welke reden hij aan deze grote bouwonderneming is begonnen. In de vertaling staat: Dit was eerst een wankele en bouwvallige tempel die dreigde in te storten, was niet stevig gebouwd, nauw en niet versierd met goud en een gammel dak dat alleen door genade stand hield.
Toen de zorgzame gelovige en vrome priester Eufrasius zag dat zijn zetel op instorten stond kreeg hij het heilige idee om voordat het volledig zou instorten, het beter was om het vervallen gebouw beter te versterken en daarom laat hij het steen voor steen afbouwen om vervolgens hem vanaf het fundament weer op te bouwen tot de top van de tempel. Datgene dat u ziet schijnen in het goud versierde (hij) , beeindigde wat hij had begonnen en voorzag het met grote geschenken, beroepte zich op de naam van Christus en hij kenmerkte de kerk met blijdschap.
Deze erkenning van de bisschop komt niet volledig overeen met de waarheid. De basiliek, die door Eufrasius werd aangetroffen was niet geheel een ru?ne en ingetogen met decoraties. Delen van de muren en funderingen van de zuilen werden gebruikt in de bouw van de nieuwe kerk. Voor zover het de moza?eken betreft, deze ontbraken niet volledig in de basiliek van de 5de eeuw. De redenen moeten eerder worden gezocht bij de smaak van het nieuwe tijdperk en het milieu van waaruit Eufrasius naar Poreč komt.
Milan Prelog, een bekend kunsthistoricus, zonder wiens hulp ons onderzoek, publicaties en de geschiedenis van de stad Poreč en het Eufrasius complex veel armer en duister zou zijn en als de Byzantijnse invloed op de lokale traditie er niet was geweest, dit was van essentieel belang voor het begrijpen van de initiatieven van Eufrasius. Dat is de reden waarom de vernieuwingen hier zijn uitgevoerd, welke gericht waren op het koppelen van de afgelegen gebieden rondom de Middellandse Zee, daarom neemt het werk van de grote bisschop van Poreč zo een belangrijke plaats in de kunstgeschiedenis in.
De bouw van de basiliek en vooral de organisatie van de binnenruimte, uitgehouwen onderdelen en het iconografische programma werden uitgevoerd op de muurmoza?eken, zij stellen zeer belangrijke momenten in de ontwikkeling van de westerse kunst voor en de behoefte voor het opnemen van ontwerpen in het oostelijk deel van het verenigde Romeinse Rijk. Eén van deze belangrijkste elementen van vernieuwing is het oostelijk gedeelte van de Eufrasius basiliek, die eindigt met drie absiden: het hoofdschip dat groot is en van de buitenzijde een veelhoekige vorm heeft terwijl de twee zijbeuken absiden kregen in de vorm van een halfronde uitsparingen in de muur die aan de buitenzijde vlak zijn. Door deze procedure is het voor het eerst dat in het Westen een drieschepige basiliek met drie absiden eindigt, dat betekent met drie visuele en cult centra en drie afzonderlijke altaren, gevormd in een unieke ruimtelijke eenheid.
